ZNAČAJ NAVODNJAVANJA ZA POLJOPRIVREDNU PROIZVODNJU U SRBIJI


Rezime

U radu je prikazana potreba za navodnjavanjem u Srbiji, stanje glavnih prirodnih resursa (zemljište i voda) koji uslovljavaju primenu ove mere, i površine pod postojećim sistemima za irigaciju.

Navodnjavanje doprinosi povećanju prinosa i stabilizaciji biljne proizvodnje, ali rezultati istraživanja pokazuju da se, uprkos dobrim prirodnim uslovima za njegovu primenu (mada ne na celoj teritorji podjednako), navodnjavanje nedovoljno primenjuje i trenutno ima malu ulogu u razvoju ukupne poljoprivredne proizvodnje naše zemlje.

Ključne reči: padavine, zemljište, voda, poljoprivredna proizvodnja, navodnjavanje

Uvod

Voda kao jedan od osnovnih prirodnih činilaca porasta i razvića svake biljke učestvuje u svim osnovnim procesima biljnog života. Stoga, porast i razviće biljaka u mnogome zavise od sadržaja vode u vazduhu i u zemljištu.

Navodnjavanjem se nadoknađuju količine vode neophodne za normalan rast i razviće poljoprivrednih kultura, u uslovima nedovoljnih padavina ili njihovog nepovoljnog rasporeda u toku vegetacionog perioda. Navodnjavanje omogućava opstanak i život biljkama u predelima sa dugim i permanentnim sušama, dok u ostalim regionima predstavlja dopunsku meru za dobijanje visokih prinosa i dve žetve. Za našu zemlju koja se karakteriše promenljivim klimatskim uslovima gde padavine i po količini i po rasporedu variraju iz godine u godinu, navodnjavanje je bitan činilac povećanja i stabilizacije poljoprivredne proizvodnje. Primenom navodnjavanja se dobijaju visoki proizvodni rezultati, a ekonomičnost ulaganja u irigacione sisteme ukazuje da ovoj meri u poljoprivrednoj proizvodnji treba dati prioritet. Naime, navodnjavanjem se može stabilizovati, odnosno uvećati proizvodnja hrane i podstaći razvoj stočarstva, prerađivačkih i drugih grana privrede. U sastavu sistema za navodnjavanje grade se i drugi objekti koji mogu direktno ili indirektno da utiču pozitivno na razvoj privrede i standarda stanovništva.

 Rezultati istraživanja

 Padavine i potrebe biljaka za vodom

Područje Srbije karakteriše umereno-kontinentalna klima sa prosečnim godišnjim padavinama od 734 mm što iznosi oko 65 milijardi m3 vodenog taloga. Međutim, raspored padavina je prostorno i vremenski neravnomeran, odnosno u rasponu je od preko 1500 mm u planinskim zonama do 550 mm u ravničarskim zonama Bačke i Banata. Sa druge strane, najmanja količina padavina je u zonama najkvalitetnijih zemljišta i u periodu vegetacije, kada su najveće potrebe biljaka za vodom. Zbog toga se skoro svake godine pojavljuje sušni period (kraći ili duži) bez obzira na godišnju sumu padavina. Suše se različito ispoljavaju i nekada mogu da dostignu velike razmere, a njihov nepovoljan efekat je najveći kada se jave u kritičnim fazama biljaka za vodom.

Deficit vlage u zemljištu, koji je u našim klimatskim uslovima naročito izražen u letnjim mesecima, javlja se ne samo u sušnim, već i u umereno vlažnim godinama. Deficit vlage iznosi u proseku od 100-200 mm, ređe i preko 300 mm godišnje. Karakteristični su i višemesečni periodi sa veoma malo padavina, naročito u drugom delu vegetacionog perioda. Zbog toga intenzivna poljoprivredna proizvodnja nije moguća bez primene navodnjavanja.

 Uslovi za razvoj navodnjavanja

Zemljište i voda, neobnovljivi su prirodni resursi na kojima počiva sve živo na zemljinoj kugli, uključujući i državu, i naciju, i celokupnu privredu bilo kog područja. S tim u vezi, razvoj navodnjavanja, koji povlači za sobom i razvoj poljoprivrede uopšte, zavisi od raspoloživosti tih osnovnih resursa.

Prirodni uslovi u našoj zemlji omogućavaju različito korišćenje zemljišta, u vidu oranica, vinograda, voćnjaka, livada, pašnjaka i šuma. Od ukupno raspoloživog zemljišnog fonda u Republici Srbiji od oko 8,8 miliona hektara poljoprivrednih površina ima 5,9 miliona hektara, od čega 4,7 miliona hektara predstavlja obradivo zemljište, odnosno 3,7 miliona hektara su oranice. Međutim, nisu sve obradive površine pogodne za navodnjavanje. Zemljište pogodno za navodnjavanje je površine 3,6 miliona hektara.

Veliki prirodni vodotokovi u Srbiji kao što su Dunav, Sava, Tisa i dr. kao i Hidrosistem DTD obezbeđuju potrebne količine vode za navodnjavanje, dok se drugi regionalni hidrosistemi i jedan broj akumulacija moraju osposobljavati za tu svrhu. Sa druge strane, obzirom da živimo u eri tehnološkog prosperiteta i industrijalizacije i da su vode kao prirodni resursi recipijenti ogromnih količina otpadnih voda, a takođe su izloženi brojnim drugim izvorima zagađenja, problemi ocene kvaliteta vode za navodnjavanje dolaze do punog izražaja. U prirodi je sve manje vode dobrog kvaliteta sa trendom njenog daljeg pogoršanja. Ipak, trenutno u Srbiji za potrebe navodnjavanja voda se može upotrebljavati iz skoro svih vodotoka, uz oprez i uz stalnu kontrolu.

 Sadašnje stanje navodnjavanja i njegov značaj

Navodnjavanje se u svetu primenjuje na nešto više od 1/6 obradivih površina. Jedan od osnovnih činioca širenja navodnjavanja su padavine, odnosno nedostatak padavina, jer 55 % zemljine površine ima aridnu i semiaridnu klimu, pa samim tim i poterebu za navodnjavanjem. Međutim, nepovoljan raspored padavina i česti sušni periodi pomeraju ovu granicu na 75 % površina koje imaju potrebu za stalnim ili povremenim navodnjavanjem.

Dostignut stepen razvoja navodnjavanja u Srbiji ne zadovoljava potrebe stabilne i efikasne poljoprivredne proizvodnje. Navodnjavanje nije našlo svoje pravo mesto u našoj poljoprivredi jer ga svaka rodna godina potiskuje u drugi plan. Irigacioni sistemi građeni sedamdesetih i osamdesetih godina su zapušteni i neispravni, tako su delom van upotrebe, ili se ne koriste zbog nemogućnosti većih ulaganja u proizvodnju i nedostatka interesa zbog dispariteta cena i nesigurne naplate gotovih  proizvoda.

Prema procentu navodnjavanih površina u odnosu na ukupne površine zemljišta koje su pogodne za navodnjavanje, naša zemlja daleko zaostaje za svim susednim zemljama i nalazi se na samom dnu Evrope. Trenutno stanje navodnjavanja u Srbiji je takvo da se intenzivno navodnjava manje od 1 %. Najčešći razlozi za nizak stepen korišćenja već postojećih irigacionih sistema su nepovoljni položaj poljoprivrede, nedovoljna opremljenost gazdinstava koja imaju opremu za navodnjavanje dodatnim sredstvima za proizvodnju, i opšti nedostatak finansijskih sredstava za održavanje uređaja i pogon sistema za navodnjavanje [4].

Statistički podaci pokazuju da su ukupne navodnjavane površine na području Srbije (bez Kosova i Metohije) u periodu od 2001-2005. godine bile u proseku 28580 ha, od toga u Centralnoj Srbiji 3927,8 ha i u Vojvodini 24654 ha (Tab. 1.). Od toga se najviše navodnjavaju oranice, a u manjoj meri voćnjaci, vinogradi i livade.

IMPORTANCE OF IRRIGATION IN AGRICULTURAL PRODUCING IN SERBIA

Nataša Cecić, Slavica Arsić, Predrag Vuković

Abstract

In this paperwork presented need for irrigation in Serbia, condition of essential natural resources (soil and water) which causeing application of this measure and areas under irrigation systems.

Irrigation contribute to yield increasing and stabilization of plant producing, but the results of researching presents that in spite of good natural condition for its application  (but not equally in whole territory) irrigation is not enough in use and in this time have small part in development of whole agricultural producing in our country.

Key words: precipitation, soil, water, agricultural production, irrigation

Uredio: MPG71

About these ads

2 mišljenja na „ZNAČAJ NAVODNJAVANJA ZA POLJOPRIVREDNU PROIZVODNJU U SRBIJI

  1. Dobar dan, 21/1/2012

    Sa zakasnjenjem sam procitao vas interesantan clanak.Da li me mozete uputiti na neke nase (pouzdane i kvalifikovane izvodjace sa dobrim referencama) kompanije koje se bave sistemima irigacija.Imam posao za njih u inostranstvu.
    Pozdrav,

    Saponjski

  2. agroekonomija kaže:

    Obratite se autorima ovoga rada u Institut za ekonomiju poljoprivrede, Beograd.

Ostavite odgovor

Popunite detalje ispod ili pritisnite na ikonicu da biste se prijavili:

WordPress.com logo

Komentarišet koristeći svoj WordPress.com nalog. Odjavite se / Promeni )

Slika na Tviteru

Komentarišet koristeći svoj Twitter nalog. Odjavite se / Promeni )

Fejsbukova fotografija

Komentarišet koristeći svoj Facebook nalog. Odjavite se / Promeni )

Google+ photo

Komentarišet koristeći svoj Google+ nalog. Odjavite se / Promeni )

Povezivanje sa %s